<\/p>\n
(n\u00eb syrin e shkrimtarit holandez A. den Doolaard)<\/em><\/p>\n “Bujtina me potkua”, nj\u00eb lib\u00ebr q\u00eb p\u00ebr nga sasia e ribotimit duhet t\u00eb jet\u00eb i njohur p\u00ebr \u00e7do holandez. Ribotuar 38 her\u00eb dhe p\u00ebrkthyer n\u00eb disa gjuh\u00eb t\u00eb huaja.<\/p>\n Nj\u00eb surpriz\u00eb e k\u00ebndshme<\/strong><\/p>\n Q\u00eb nga Holanda, nj\u00eb mik, A.G. Wet ma d\u00ebrgoi nj\u00eb lib\u00ebr shqip “Bujtina me potkua” t\u00eb shkrimtarit holandez A den Doolaard. Ngjarjet zhvillohen t\u00eb gjitha n\u00eb mal\u00ebsit\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb veriut. Tipa autentike shqiptare. Zakone t\u00eb njohura t\u00eb vendit.<\/p>\n “Bujtina me potkua”, ndofta do t\u00eb duhej t\u00eb ishte nj\u00eb literatur\u00ebn e detyrueshme p\u00ebr shkollat.<\/p>\n Autori i k\u00ebsaj vepre, A. den Doolaard, emri i v\u00ebrtet\u00eb Cornelis Johannes George Spoelstra, me 1933 b\u00ebri nj\u00eb udh\u00ebtim me k\u00ebmb\u00eb nga Selaniku n\u00ebp\u00ebr Shqip\u00ebri deri n\u00eb Sarajev\u00eb. Ky udh\u00ebtim i dha mund\u00ebsi t\u00eb njoh\u00eb mir\u00eb mal\u00ebsor\u00ebt, zakone e tipa, dhe pas k\u00ebsaj boton librin “Bujtina me potkua” i cili me doemos duhet t\u00eb futet n\u00eb literatur\u00ebn shkollore t\u00eb domosdoshme p\u00ebr tu lexuar. \u00cbsht\u00eb botuar deri tani 38 her\u00eb. \u00cbsht\u00eb p\u00ebrkthyer n\u00eb spanjisht, gjermanisht dhe danisht. Shkrimtari \u00ebsht\u00eb i njohur edhe p\u00ebr shum\u00eb vepra t\u00eb tjera. Por me frym\u00ebzime t\u00eb tjera nga Ballkani ai shkroi edhe romanet “Dasma e shtat\u00eb evgjit\u00ebve”, ngjarjet e t\u00eb cilit zhvillohet n\u00eb Oh\u00ebr.<\/p>\n Djaloshi-burr\u00eb mal\u00ebsie<\/strong><\/p>\n Autori, n\u00eb hyrje t\u00eb botimit shqip shpreh k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb e tij p\u00ebr suksesin e librit. Por ai \u00ebsht\u00eb tep\u00ebr modest. “K\u00ebto fakte dhe shifra nuk po i p\u00ebrmend nga mendjemadh\u00ebsia se, p\u00ebr t’ia filluar, \u00e7doher\u00eb kam qen\u00eb i vet\u00ebdijsh\u00ebm se nj\u00eb pjes\u00eb e madhe e suksesit ka qen\u00eb borxh i tem\u00ebs ekzotike dhe sfondit romantik… P\u00ebrndryshe vazhdimisht e kam pyetur veten: “A i kam paraqitur vall\u00eb mir\u00eb ata mal\u00ebsor\u00eb me shk\u00eblqim shpeshher\u00eb t\u00eb err\u00ebt para syve, me traditat e tyre p\u00ebr ne t\u00eb pakuptueshme?” P\u00ebrkthimin n\u00eb shqip e quan si nj\u00eb shp\u00ebrblim t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. Nj\u00eb shp\u00ebrblim tep\u00ebr i \u00e7muar, pas 60 vjet\u00ebve, kur autori nuk \u00a0rron m\u00eb.<\/p>\n E kemi p\u00ebr detyr\u00eb shpirt\u00ebrore ta njohim k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr, ta nderojm\u00eb autorin e tij, se shkruan mjesht\u00ebrisht dhe ta fal\u00ebnderojm\u00eb se foli me shum\u00eb dashuri dhe respekt p\u00ebr mal\u00ebsor\u00ebt tan\u00eb, edhe i p\u00ebrshkroi n\u00eb situata tragjike.<\/p>\n Ngjarjet e romanit rr\u00ebfehen nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi i Ervin Reinit, gjeolog i ardhur nga Londra n\u00eb Alpet e Shqip\u00ebris\u00eb. K\u00ebtu, n\u00eb vend t\u00eb mineraleve, zbulon shpirtin e mal\u00ebsor\u00ebve, zakonet e tyre.<\/p>\n Kudo jeta shqiptare e mal\u00ebsis\u00eb: Shkodra, Thethi, Alpet,\u00a0 vendi i ngjarjeve. Leonardi, djali pes\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb vje\u00e7ar, protagonisti. P\u00ebr Reinin ky \u00ebsht\u00eb f\u00ebmij\u00eb. Vet\u00eb djali e befason: “\u00c7do mal\u00ebsor q\u00eb mbush 14 vje\u00e7 \u00ebsht\u00eb burr\u00eb, zot\u00ebri, me t\u00eb drejtat dhe detyrimet e nj\u00eb burri”. Leonardi i le i v\u00ebllai t\u00eb kujdeset p\u00ebr nusen e re, t\u00eb shoqen. Katerin\u00ebn e bukur. Leonardit i duhet t\u00eb mbroj\u00eb nderin e familjes, t\u00eb luftoj\u00eb si kreshnik, sipas normave dhe zakoneve. N\u00eb fund vdes si kreshnik, n\u00eb majat e Alpeve, pasi ka realizuar t\u00ebr\u00eb detyrimet sipas zakonit. “Turpin e lava dhe ati m\u00eb sh\u00ebrben e ma fal\u00eb urat\u00ebn. Revol\u00ebn ua ktheva dhe potkuan e ktheva”. Djal\u00eb, f\u00ebmij\u00eb nga mosha, por nga mendja plak i men\u00e7ur, nga bemat p\u00ebr t\u00eb ruajtur zakonet, nj\u00eb kreshnik.<\/p>\n Njer\u00ebz dhe fate<\/strong><\/p>\n Shpirtin, traditat dhe zakonet e mal\u00ebsor\u00ebve Reini i kupton m\u00eb mir\u00eb nga bisedat me priftin e Thethit, At Zefin. Ky s’\u00ebsht\u00eb nj\u00eb prift i thjesht\u00eb fshati. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb erudit, i zoti n\u00eb t\u00e9 gjitha fushat e jet\u00ebs shoq\u00ebrore. Njeh shpirtin e mal\u00ebsorit, por edhe dhelp\u00ebrit\u00eb e pushtetarit, di t\u00eb sh\u00ebroj\u00eb plag\u00ebt e shpirtit, por edhe t\u00eb trupit, njeh mineralogjin\u00eb, \u00ebsht\u00eb njeriu i Zotit, por edhe tok\u00ebsor. Ai ngjan me nj\u00eb filozof t\u00eb aft\u00eb, kur shtron probleme t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve midis ligjit, zakonit dhe psikologjis\u00eb shoq\u00ebrore. Ai \u00ebsht\u00eb tok\u00ebsor dhe praktik. Kur \u00ebsht\u00eb rasti e kupton se mbi t\u00eb gjitha duhet patur parasysh humanizmi. Ai ka studiuar n\u00eb Austri, n\u00eb Salcburg e Hal.<\/p>\n Nd\u00ebrsa Leonardi \u00ebsht\u00eb njeriu q\u00eb vepron, sipas zakoneve, prifti zbulon kuptimin e veprimeve. Dhe ai i analizon konkretisht n\u00eb rrafshe t\u00eb shumta filozofike, psikologjike, zakonore etj.<\/p>\n “K\u00ebtu n\u00eb Theth – thot\u00eb ai – un\u00eb isha zemra dhe nd\u00ebrgjegjja e mbar\u00eb lugin\u00ebs”.<\/p>\n Lexon librin dhe t\u00eb duket se e ka shkruar nj\u00eb njeri q\u00eb ka jetuar n\u00eb male, q\u00eb i ka njohur thell\u00eb zakonet e gjakmarrjes, t\u00eb mikpritjes dhe burr\u00ebris\u00eb mal\u00ebsore.<\/p>\n Ta nderojm\u00eb k\u00ebt\u00eb mik<\/strong><\/p>\n Kudo ndjehet dhembshuri, dashuri dhe respekt i shkrimtarit p\u00ebr mal\u00ebsor\u00ebt.<\/p>\n Karakteret e gjall\u00eb (sidomos t\u00eb Leonardit dhe At Zefit), detajet shpreh\u00ebse dhe p\u00ebrgjith\u00ebsuese (shembulli i patkoit n\u00eb ngjarjen e dh\u00ebn\u00eb, simbol i shpirtit kryengrit\u00ebs), episodet dometh\u00ebn\u00ebse e t\u00eb tjera, e b\u00ebjn\u00eb librin tep\u00ebr interesant.<\/p>\n Le ta nderojm\u00eb k\u00ebt\u00eb mik t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, se ka shkruar me shpirt e dashuri p\u00ebr mal\u00ebsorin. Me k\u00ebt\u00eb rast duhet lavd\u00ebruar pun\u00ebn e p\u00ebrkthyesit Sherefedin Mustafa q\u00eb na b\u00ebn k\u00ebt\u00eb zbulim t\u00eb k\u00ebndsh\u00ebm. Le t\u00eb kujtojm\u00eb me k\u00ebt\u00eb rast se miqt\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb dhe vet\u00eb shqiptar\u00ebt, kudo ku jan\u00eb n\u00eb bot\u00eb, se vepra t\u00eb tjera t\u00eb shumta arti me tem\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb presin t\u00eb njihen nga vet\u00eb shqiptar\u00ebt. V\u00ebshtrimi me syt\u00eb e miqve dhe jo t\u00eb atyre q\u00eb t\u00eb duan t\u00eb keqen \u00ebsht\u00eb nj\u00eb proces emancipues, t\u00eb cilin ne shqiptar\u00ebt duhet ta ushtrojm\u00eb ndoshta n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb t\u00eb shpesht\u00eb si ritual, n\u00ebse duam t\u00eb jemi n\u00eb lart\u00ebsit\u00eb q\u00eb i k\u00ebrkon koha.<\/p>\n Dhe pak paradoks ballkanik…<\/strong><\/p>\n Nj\u00eb shprehje e vjet\u00ebr latine\u00a0thot\u00eb: “librat kan\u00eb fatin e tyre” dhe po t\u00eb niseshim nga kjo th\u00ebnie, ky lib\u00ebr pati v\u00ebrtet nj\u00eb histori se si mb\u00ebrriti deri n\u00eb Tiran\u00eb. N\u00eb fillim t\u00eb k\u00ebtij shkrimi p\u00ebrmenda q\u00eb ishte nj\u00eb mik holandez q\u00eb na e d\u00ebrgoi, por \u00e7udia m\u00eb e madhe ishte q\u00eb libri ishte i p\u00ebrkthyer shqip dhe madje n\u00eb nj\u00eb shqipe t\u00eb mrekullueshme. At\u00ebher\u00eb menj\u00ebher\u00eb, si\u00e7 ndodh jo rrall\u00eb me librat e mir\u00eb, kthehesh dhe e shfleton edhe nj\u00ebher\u00eb nga fillimi dhe sheh t\u00eb dh\u00ebnat, dhe v\u00eb re se \u00ebsht\u00eb botuar n\u00eb Maqedoni, at\u00ebher\u00eb e kuptojm\u00eb se v\u00ebllez\u00ebrit tan\u00eb n\u00eb Maqedoni punojn\u00eb mir\u00eb, madje punojn\u00eb n\u00eb disa fusha m\u00eb mir\u00eb se ne, ndoshta \u00ebsht\u00eb p\u00ebr tua patur zili p\u00ebr zellin q\u00eb tregojn\u00eb p\u00ebr pun\u00eb t\u00eb k\u00ebtilla. Por menj\u00ebher\u00eb s’t\u00eb l\u00eb t\u00eb mendohesh gjat\u00eb \u00e7udia e dyt\u00eb, si ka mund\u00ebsi: botuar n\u00eb Shkup dhe n\u00eb asnj\u00eb nga librarit\u00eb apo bibliotekat e Tiran\u00ebs, t\u00eb mos flasim p\u00ebr t\u00eb qyteteve t\u00eb tjera, nuk e ka. Ka goj\u00eb, thon\u00eb se n\u00eb kufirin maqedonas nuk lejohet t\u00eb qarkullojn\u00eb libra shqip. Nuk dua ta besoj edhe n\u00ebse \u00ebsht\u00eb realitet n\u00eb ndonj\u00eb \u00a0kufitare. Ndaj edhe po i kujtoj atij doganieri q\u00eb zbaton n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb verb\u00ebt urdhrin e ndonj\u00eb shefi t\u00eb matufosur dhe me k\u00ebt\u00eb ta mbyll edhe k\u00ebt\u00eb shkrim. Kur Hajnia u kthye n\u00eb Gjermani doganier\u00ebt i kontrolluan baulet deri \u00eb imt\u00ebsi. Nd\u00ebrsa p\u00ebrgjigja e tij ishte se ato q\u00eb ju i k\u00ebrkoni ti censuroni nd\u00ebr baule ndodhen n\u00eb kok\u00ebn time zot\u00ebrinj t\u00eb nderuar.<\/p>\n (Rilindja, 30 maj 1996)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" (n\u00eb syrin e shkrimtarit holandez A. den Doolaard) “Bujtina … ","protected":false},"author":2,"featured_media":5430,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[37],"tags":[],"yoast_head":"\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\t\n\t\n\n\n\t\n